Vermek ve Almak üzerine

Organizasyonlarda farklı rollerde olan bireyler ile birlikte çalışıyoruz. Ortak bir amaca doğru yola çıksak da birçok noktada farklı bakış açıları devreye giriyor. Yıllardır gözlemlediğim bu durumu bir yıl kadar önce okuduğum Adam Grant’in Vermek ve Almak adlı kitabında gördüğümde memnun olmuştum. Beni memnun eden ise bugüne kadar sadece kendi çıkarını düşünen bireyler ile yaptığım çalışmalarda yaşadığım mutsuzluk ve hayal kırıklığının bana özgü olmadığını görmekti. Bu kişiler çoğu durumda kazanan/istediklerini elde eden kişiler olduğu için uzunca bir zaman kendimi sorunlu görmüştüm. Hayallerime ulaşabilmek için sadece kendimi düşünmeli, diğerlerini ve ihtiyaçlarını görmezden gelmeliydim…. Oysa özümde bunun mümkün olmadığını biliyordum. 

Adam Grant kitabında insanları karşılıklıklık anlayışına göre üçe ayırıyor:

• - Alıcılar: Verdiklerinden fazlasını almayı severler. Kendi çıkarlarını başkalarının ihtiyaçlarının önüne koyarak karşılıklılık ilkesini kendi lehlerine çevirirler.

• Vericiler: Yardımcı olmak, rehberlik etmek, itibarı paylaşmak veya başkaları için bağlantılar kurmak gibi başkalarının çıkarına olan eylemlere yönelik genel bir eğilimleri vardır

• Dengeleyiciler: Zamanlarını ve bilgilerini başkalarıyla eşit şekilde takas ederler.

Ve kitapta Adam Grant benim beklentimden farklı olarak örnekler ile Vericiler’den de yani kendinden başkasını düşünenlerden de çok başarılı olanlar olduğunu ortaya koyuyor. Bununla birlikte beklediğim gibi başarısız olan ve dibe vuran vericilerin de olduğu aşikar. Peki vericileri hayallerine ulaştıran acaba ne?

2013 yılında Kanadalı psikologlar Yardımsever Kanada Ödülü’nü alan katılımcılar ile bir araştırma yaparak onların motivasyonunu anlamaya çalıştı. 50 kişiyle yapılan 100 saati aşan görüşmeler sonrasında katılımıcıların bencillik ve diğerkâmlık olarak adlandırılabilecek 2 temel motivasyona nasıl yaklaştıkları ölçüldü. Bencillik, güç ve başarı peşinde koşmak diğerkâmlık da başkalarını düşünerek yardımsever ve cömert olmak olarak tanımlanabilir. Şaşırtıcı olarak Yardımsever Kanadalılar, bencillik konusunda da diğerlerinden yüksek puan aldılar. Yani başarılı vericilerin de alıcılar ve dengeleyiciler kadar hırslı olduklarını ortaya çıktı.

Bencillik ve diğerkâmlık biri ya da diğeri olmanız gereken kavramlar değil. Özetle 2 tür verici var ve ikisinin de başarı oranı birbirinden oldukça farklı.  Aşağıdaki tablo bunu çok güzel özetliyor:

 Ötekicil olmak kendini feda etmeden aldığından fazlasını vermeye gönüllü olmak olarak tanımlanmış.

Bu tablo zihnimde hemen takımlarda psikolojik güvenliğin 4 boyutundan “(Willingnes to Help) Yardımlaşmaya İsteklilik” ile örtüştü. Yüksek performans göstermek amacıyla takımların öğrenen ortamı yaratabilmesi için yardımlaşma ve birbirinden öğrenme kaçınılmaz.

Şunu söylediğinizi duyar gibiyim. Ya takımlarda Bencil-Alıcı’lar ile çalışıyorsak ne yapacağız?

Güzel haber: Adam Grant’in kitabında da belirttiği gibi değişmek mümkün. Özverili – Kendini feda eden Vericiler, kendilerini koruyarak Ötekicil olma tarafına geçebilir. Bencil-Alıcılar da yarattıkları etkiyi göz önüne alarak başkalarını daha fazla düşünmeyi seçebilir. Bu bir niyet ve seçim meselesi:-)

Adam Grant bu konuda da “-mış gibi yapanlar” olabileceğini ve aldatıcı adını verdiği kişilere karşı Vericileri’n dikkatli olarak kendilerini sömürülmekten koruyabileceğini belirtmiş.

Psikolojik Güvenlik endeksinin (PSI) ölçüldüğü bir takım raporunda “Yardımlaşmaya İsteklilik” ölçüm sonucuna bakarak dış etkenlerin baskısının arttığı durumlarda takım üyelerininin kendi alanlarına odaklanmaya daha yatkın olabileceğini ve bunun yardımlaşmayı engelleyebileceği belirtilmiş.

Kim Alıcı? kim Verici? kim Dengeleyici?

Belki de aşağıdaki linkte yer alan sorulara samimiyetle yanıt vererek kendinizi daha iyi tanıyabilirsiniz ve en çok hangisine yatkın olduğunuzu görebilirsiniz:

https://adamgrant.net/quizzes/give-and-take-quiz/ 

Kitap aynı zamanda başarılı vericilerin strateji ve alışkanlıklarını baz alan Karşılıklılık Halkası gibi farklı uygulama tavsiyeleri de içeriyor. Geniş bir özet için Sn. Murat Gümrükçü ’nün kitap özetinden de yararlanabilirsiniz. 

Referanslar:

Vermek ve Almak, Adam Grant (https://adamgrant.net/book/give-and-take/)

Kitap özeti - Vermek ve Almak (Adam Grant), Murat Gümrükçü (https://www.linkedin.com/pulse/kitap-%C3%B6zeti-vermek-ve-almak-adam-grant-murat-g%C3%BCmr%C3%BCk%C3%A7%C3%BC/?originalSubdomain=tr)

Fearless Organisation Scan, Amy Edmondson